परमहंस शिक्षण प्रसाराक मंडळ नांदेड संचलित, निवासी मतिमंद विदयालय सांगवी, ता.जि.नांदेड ही शाळा शासनाच्या परवानगीने मतिमंद मुलांसाठी निवासी विशेष शाळा सुरु करण्यात आली असून शाळेत विद्यार्थ्यांना विनामुल्य प्रवेश देवून शिक्षण, भोजन तसेच निवासाची सोय उपलब्ध आहे. संस्थेचे अध्यक्ष माननीय श्री. अनंता व्यंकटराव करंजे यांच्या मार्गदर्शनाखाली विशेष मुलांच्या शैक्षणिक विकासास मोठे सहाय्य केले जाते. परमहंस शिक्षण प्रसारक मंडळ, नांदेड ही संस्था समाजातील वंचित व विशेष गरजा असलेल्या बालकांच्या सर्वांगीण विकासासाठी कार्यरत आहे.संस्थेच्या वतीने निवासी मतिमंद विद्यालय, सांगवी येथे मतिमंद विद्यार्थ्यांसाठी विशेष शिक्षण व निवासी सुविधा पुरविल्या जातात.ही शाळा विशेष गरजा असलेल्या विद्यार्थ्यांना स्वावलंबी बनवण्याच्या उद्देशाने कार्य करते.
मतिमंद मुलांबाबत माहिती-
मतिमंद मुले ही समाजातील एक महत्त्वाची आणि संवेदनशील घटक आहेत. या मुलांमध्ये बौद्धिक विकासाची गती इतर मुलांच्या तुलनेत कमी असते, मात्र योग्य मार्गदर्शन, विशेष शिक्षण आणि प्रेमळ वातावरण मिळाल्यास ही मुले स्वतःचे जीवन सक्षमपणे जगू शकतात. मतिमंदत्व म्हणजे आजार नसून ती एक विकासात्मक अवस्था आहे, ज्यामध्ये मुलांची शिकण्याची, समजून घेण्याची आणि निर्णय घेण्याची क्षमता मर्यादित असते.
1.मतिमंदत्व म्हणजे काय-
मतिमंदत्व म्हणजे बौद्धिक क्षमतेचा सरासरीपेक्षा कमी विकास होणे. अशा मुलांना शिकणे, लक्षात ठेवणे, संवाद साधणे आणि दैनंदिन जीवनातील कामे करण्यास अधिक वेळ व मदतीची गरज असते. ही अवस्था जन्मतः असू शकते किंवा जन्मानंतर काही कारणांमुळे उद्भवू शकते.
2.मतिमंदत्वाची कारणे-
मतिमंदत्वाची अनेक कारणे असू शकतात. गर्भावस्थेत आईच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष होणे, अपुरी पोषणमूल्ये, संसर्गजन्य आजार, जन्मावेळी ऑक्सिजनचा अभाव, अकाली प्रसूती, अनुवांशिक कारणे किंवा लहान वयात होणारे गंभीर आजार ही प्रमुख कारणे आहेत. काही वेळा अपघात किंवा मेंदूला झालेली इजा देखील मतिमंदत्वास कारणीभूत ठरू शकते.
3.मतिमंद मुलांची वैशिष्ट्ये-
मतिमंद मुलांमध्ये शिकण्याची गती कमी असते. त्यांना नवीन गोष्टी समजून घेण्यासाठी अधिक वेळ लागतो. काही मुलांना बोलण्यात अडचणी येतात, तर काहींना स्वतःच्या भावना व्यक्त करता येत नाहीत. दैनंदिन सवयी जसे की स्वच्छता, कपडे घालणे, जेवणे यासाठी त्यांना मार्गदर्शनाची गरज असते. मात्र योग्य प्रशिक्षण दिल्यास ही मुले हळूहळू स्वावलंबी बनू शकतात.
4.निष्कर्ष-
मतिमंद मुले ही ओझे नसून समाजाची जबाबदारी आहेत. त्यांना समजून घेणे, स्वीकारणे आणि योग्य संधी देणे हे प्रत्येकाचे कर्तव्य आहे. विशेष शिक्षण संस्था, पालक आणि समाज यांच्या संयुक्त प्रयत्नातून मतिमंद मुलांचे जीवन अधिक सक्षम, सन्माननीय आणि आनंदी बनवता येते. प्रेम, संयम आणि योग्य मार्गदर्शन या त्रिसूत्रीमुळे मतिमंद मुलांचे भविष्य नक्कीच उज्ज्वल होऊ शकते.
शाळेचा इतिहास -
निवासी मतिमंद विद्यालय, सांगवीची स्थापना समाजातील मतिमंद व विशेष गरजा असलेल्या मुलांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी करण्यात आली.
शाळेने स्थापनेपासून आजपर्यंत अनेक विद्यार्थ्यांच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडवून आणले आहेत.
ग्रामीण भागातील गरजू विद्यार्थ्यांना शिक्षण, निवास व उपचारात्मक सुविधा उपलब्ध करून देणे हा शाळेचा मुख्य हेतू आहे.
ध्येय व उद्दिष्टे-
मतिमंद विद्यार्थ्यांना गुणवत्तापूर्ण विशेष शिक्षण देणे.
विद्यार्थ्यांचा बौद्धिक, शारीरिक, भावनिक व सामाजिक विकास घडवून आणणे.
विद्यार्थ्यांना दैनंदिन जीवन कौशल्ये व स्वावलंबनाचे प्रशिक्षण देणे.
समाजात सन्मानाने जगण्यासाठी आवश्यक कौशल्ये विकसित करणे.
शाळेचे ब्रीदवाक्य -
“विशेष काळजी, विशेष शिक्षण आणि उज्ज्वल भविष्य.”
व्यवस्थापन व प्रशासन-
शाळा परमहंस शिक्षण प्रसारक मंडळ, नांदेड यांच्या मार्गदर्शनाखाली चालवली जाते.
संस्थेचे अध्यक्ष, सचिव व कार्यकारिणी सदस्य शाळेच्या विकासासाठी सातत्याने प्रयत्नशील असतात.
शाळेचे मुख्याध्यापक शैक्षणिक व प्रशासकीय कामकाज पाहतात.
शैक्षणिक माहिती-
शाळेत विशेष शिक्षण पद्धतीनुसार अध्यापन केले जाते.
विद्यार्थ्यांच्या बौद्धिक पातळीप्रमाणे वैयक्तिक शिक्षण योजना तयार केली जाते.
अभ्यासक्रमामध्ये दैनंदिन जीवन कौशल्यांवर भर दिला जातो.
